Home / Dàn ý / Phân tích bài thơ Bạn đến chơi nhà của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Bạn đến chơi nhà của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Bạn đến chơi nhà của Nguyễn Khuyến

Dàn ý

I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG:

1. Tác giả: Nguyễn Khuyến (1835 – 1909):

– Quê: xã Yên Đổ, tỉnh Hà Nam – vùng quê nghèo, đồng trũng nước chua.

– Cuộc đời:

+ 3 lần đỗ giải Nguyên => được mệnh danh là “Tam Nguyên Yên Đổ”.

+ Trải qua giai đoạn đầu thực dân Pháp xâm lược, nhà Nguyễn yếu hèn, các phong trào đấu tranh yêu nước bị dập tắt => Nguyễn Khuyến mang tâm trạng u uất, bất lực với thời cuộc mà cáo quan về ở ẩn. Nỗi lòng của ông được thể hiện rõ trong thơ ca:

“Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt?

Mắt lão không vầy cũng đỏ hoe

Rượu tiếng rằng hay, hay chả mấy

Độ dăm ba chén đã say nhè”.

(Thu ẩm)

Hay:

Ông đứng làm chi đó hỡi ông?

Trơ trơ như đá, vững như đồng.

Đêm ngày gìn giữ cho ai đó,

Non nước đầy vơi có biết không?

(Ông phỗng đá)

     Bà cụ Đà, cháu nội của Nguyễn Khuyến, kể rằng: “Vào cuối đời, cụ Tam Nguyên sống âm thầm, buồn tủi. Mỗi lúc hoàng hôn sắp xuống, cụ ngồi trầm ngâm ngoài sân với hai ông phỗng đá, rót rượu vào ba ly, nâng chén mời, và tự uống phần mình. Rồi buồn rầu xoa đầu hai pho tượng và uống hộ cho cả hai. Sau đó cụ ngồi thừ người một lúc, rồi cúi đầu, lặng lẽ bưng mặt khóc”.

– Phong cách: lời thơ giản dị, hóm hỉnh mà đượm buồn.

Xem thêm:  Dàn ý tả cây đào

– Tác phẩm nổi bật: Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh…

2. Tác phẩm:

– Thể thơ: thất ngôn bát cú đường luật (kết cấu 1 – 7 – 1).

– Hoàn cảnh sáng tác: viết trong thời gian Nguyễn Khuyến cáo quan về ở ẩn tại quê nhà.

II. ĐỌC – HIỂU CHI TIẾT:

1. Câu 1: Cảm xúc khi bạn đến chơi nhà:

*Phân tích:

– Thời gian: Đã bấy lâu => lâu rồi mới đến chơi.

– Xưng hô: “bác” => thân mật, kính trọng, gần gũi.

=> Câu thơ không chỉ là lời thông báo có bạn đến chơi mà còn là một tiếng reo vui đầy hồ hởi.

*Bình luận:

+ Thời gian này, Nguyễn Khuyến đã cáo quan về ở ẩn ở chốn quê hương, ít giao du. Vì vậy ông rất vui khi có bạn đến thăm. Có thể tưởng tượng ra hình ảnh cụ Nguyễn hồ hởi ra tận cổng đón bạn…

+ Trong hoàn cảnh Nguyễn Khuyến không còn chức quyền, người bạn kia vẫn đến thăm => Tình bạn chân thành, không vụ lợi.

*Liên hệ: cảm xúc của bản thân khi lâu ngày gặp lại người thân thiết.

*Chuyển ý: Lẽ thường khi có khách đến chơi nhà chủ nhà phải tiếp thật chu đáo, còn nhà thơ Nguyễn Khuyến đã tiếp đãi bạn như thế nào?

 

2. Câu 2 – 7: Việc tiếp đãi bạn:

*Phân tích:

– Nhà thơ rất quý mến bạn và mong ước thiết đãi bạn thật lịch sự, nhưng:

Xem thêm:  Dàn ý tả trường em giờ ra chơi

+ “Trẻ thời đi vắng”: Không có trẻ để sai vặt.

+ “Chợ thời xa”: chợ ở xa không tiện đi.

– Không đi chợ được, nhà thơ nghĩ đến việc tiếp đãi bạn bằng những thứ cây nhà lá vườn, nhưng:

+ “Ao sâu nước cả khôn chài cá”: ao sâu, nước lớn, có cá mà không bắt được.

+ “Vườn rộng rào thưa khó đuổi gà”: có gà, nhưng vườn quá rộng, rào lại thưa, không bắt được.

+ “Cải chửa ra cây, cà mới nụ”, “Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa”: có rau cải nhưng mới rắc hạt, cây còn chưa nhú. Có cà nhưng cà mới ra hoa, còn chưa kết quả. Có bầu nhưng bầu vừa rụng rốn, vẫn còn non, chưa ăn được. Mướp thì mới đang trổ bông.

+ “Đầu trò tiếp khách trầu không có”: Cuối cùng, đến miếng trầu là đầu câu chuyện cũng không có nốt.

*Bình luận:

– Bài thơ là những lời quê kiểng nôm na, mộc mạc, thật thà mà hóm hỉnh. Nó như lời thanh minh với bạn già về gia cảnh của mình, cũng tựa như lời tự an ủi mình trong hoàn cảnh trớ trêu.

=> Sự đùa vui trong cảnh nghèo: đằng sau cái nghèo, cái thiếu thốn ấy vẫn hứa hẹn một cuộc sống giàu sang, chỉ là khách đến chưa đúng dịp mà thôi.

– Làm hiện lên bức tranh làng quê đồng bằng Bắc Bộ gần gũi, quen thuộc với nếp sống dân dã bình dị, với cuộc sống thanh bạch, gắn bó hòa hợp với thiên nhiên. Đây cũng là thú vui tao nhã của các nhà Nho chân chính xưa. Họ khước từ bổng lộc của triều đình, sống cuộc đời thanh bạch, không màng danh lợi.

Xem thêm:  Dàn ý tả hoa sen

*Liên hệ:

Cảnh sống của Nguyễn Khuyến khi cáo quan về ở ẩn, sống bình dị nơi quê cũ:

“Năm gian nhà cỏ thấp le te

Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe”

(Thu ẩm)

3. Câu cuối:

– “Ta với ta”- là tôi và bác, là sự hoà hợp giữa hai tâm hồn đồng cảm.

=> Tình bạn cao hơn vật chất. Tiếp bạn chẳng cần có mâm cao cỗ đầy, chỉ có một tấm lòng, một tình bạn chân thành, thắm thiết.

– So sánh: “ta với ta” trong bài “Qua đèo Ngang”.

 

*Về Nguyễn khuyến và tình bạn của ông:

– Ông là người có tâm hồn trong sáng, thanh cao, yêu cuộc sống bình dị chốn thôn quê.

– Ông rất trân trọng tình bạn. Đó là một tình bạn chân thành, ấm áp, bền chặt, dựa trên giá trị tinh thần.

*Mở rộng: những tình bạn nổi tiếng trong văn học (Bá Nha – Chung Tử Kì), trong thực tế cuộc sống.

*Liên hệ: Suy nghĩ gì về tình bạn ngày nay.

 

III. TỔNG KẾT:

1. Nội dung:

– Tình huống khó xử khi bạn đến chơi nhà.

– Tình bạn đậm đà thắm thiết.

2. Nghệ thuật:

– Lấy có để nói không.

– Lời thơ mộc mạc, gần gũi.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *